هبه، هديه، جايزه بانكى، مهر و ارث
س
870 : آيا هبه و هديه عيد (عيدى) خمس دارد؟
ج:
هبه و هديه خمس ندارد هر چند احوط اين است كه اگر از مخارج سال زياد بيايد، خمس آن
پرداخت شود.
س
871 : آيا به جايزههايى كه توسط بانكها و
صندوقهاى قرض الحسنه به افراد پرداخت مىشود خمس تعلق مىگيرد يا خير؟
ج: خمس
در جايزهها و هديهها واجب نيست.
س
872 : آيا مبالغى كه بنياد شهيد به خانوادههاى
شهدا مىپردازد، به مازاد از مخارج سال آن، خمس تعلق مىگيرد؟
ج: چيزى كه بنياد
شهيد به خانوادههاى عزيز شهدا هديه مىكند، خمس ندارد.
س
873 : آيا نفقهاى كه شخصى از طرف پدر يا برادر يا
يكى از اقوام دريافت مىكند، هديه محسوب مىشود يا خير؟ در صورتى كه نفقه دهنده خمس
اموال خود را نپردازد، آيا بر نفقه گيرنده پرداخت خمس آنچه كه از او مىگيرد، واجب
است؟
ج: تحقق عنوان هبه و هديه تابع قصدِ دهنده است، و تا نفقه گيرنده يقين
نداشته باشد كه مالى كه به او داده مىشود متعلق خمس است، پرداخت خمس آن واجب
نيست.
س
874 : به دخترم يك واحد مسكونى به عنوان جهيزيه
عروسی اش دادهام، آيا اين واحد مسكونى خمس
دارد؟
ج: اگر هبه واحد مسكونى كه به دخترتان بخشيدهايد، عرفا
ً مطابق شأن شما محسوب شود، و در بين سال خمسى
بخشيده باشيد دادن خمس آن واجب نيست.
س
875 : آيا جايز است انسان مالى را قبل از گذشت يك
سال بر آن، به همسرش هديه دهد، با آنكه مىداند وى آن مال را براى خريد خانه در
آينده و يا مخارج ضرورى، ذخيره خواهد كرد؟
ج: اين كار جايز است و مالى كه به
همسرتان بخشيدهايد، اگر به مقدارى باشد كه عرفا
ً مناسب شأن شما و افراد مانند شما است و قصد فرار
از خمس را هم نداشته باشيد، خمس ندارد.
س
876 : زن و شوهرى براى اينكه خمس به اموال آنها
تعلق نگيرد، قبل از رسيدن سال خمسىشان، اقدام به هديه كردن سود سالانه خود به
يكديگر مىكنند، اميدواريم حكم خمس آنها را بيان فرما
ييد.
ج: با اينگونه بخشش كه براى فرار از خمس
است خمسِ واجب از آنان ساقط نمىشود مگر در مقدارى كه بخشش آن عرفا
ً مناسب شأن هر يك از آن دو است، و در مازاد آن،
خمس واجب است.
س
877 : شخصى براى رفتن به حج استحبابى مبلغى را به
حساب سازمان حج واريز كرده، ولى قبل از تشرف به زيارت خانه خدا، فوت نموده است، اين
مبلغ چه حكمى دارد؟ آيا مصرف كردن آن در نيابت از حج ميت واجب است؟ آيا خمس به آن
تعلق مىگيرد؟
ج: فيش حج كه در قبال مبلغى كه به حساب سازمان حج واريز كرده،
دريافت نموده، به قيمت فعلىاش از تركه ميت محسوب مىشود، و ميت اگر حج برذمه ندارد
و وصيت به حج هم نكرده، صرف آن در حج نيابى براى ميت واجب نيست، و پرداخت خمس مبلغ
پرداختى بابت آن فيش اگر از درآمد غير مخمّس سالش پرداخته باشد در فرض سؤال واجب
است.
س
878 : باغ پدرى از طريق بخشش يا ارث به پسرش منتقل
شده است آن باغ هنگام هديه يا انتقال به او بابت ارث، قيمت زيادى نداشت، ولى در حال
حاضر قيمت آن هنگام فروش با قيمت قبلى آن تفاوت زيادى كرده است، آيا به آن مقدار
زيادى كه بر اثر افزايش قيمت حاصل شده، خمس تعلق مىگيرد؟
ج: ارث و هبه و پول
فروش آنها خمس ندارد هر چند قيمت آنها افزايش يافته باشد.
س
879 : اداره بيمه مبلغى را بابت هزينه درمان به من
بدهكار است و مقرر شده كه در همين روزها به من پرداخت شود، آيا به اين مبلغ خمس
تعلق مىگيرد؟
ج: مال بيمه خمس ندارد.
س
880 : آيا به پولى كه از حقوق ماهيانهام براى
خريد لوازم ازدواج در آينده، پس انداز مىكنم، خمس تعلق مىگيرد؟
ج: اگر عين
پولى را كه بابت حقوق ماهيانه مىگيريد، پس انداز مىكنيد، بايد سر سال خمس آن
پرداخت شود مگر آنكه بخواهيد در خلال يكى دو ماه آينده صرف خريد لوازم ضرورى ازدواج
نمائيد و با پرداخت خمس آن نتوانيد با باقيمانده لوازم مورد حاجت را تهيه
كنيد.
س
881 : در كتاب «تحرير الوسيله» آمده است كه مهريه
زن خمس ندارد و فرقى بين مهريه مدت دار و بدون مدت گذاشته نشده است، اميدواريم آن
را توضيح فرماييد.
ج: در عدم وجوب خمس
مهريه فرقى بين مهريه مدت دار و بدون مدت و بين پول نقد و كالا وجود
ندارد.
س
882 : دولت در ايام عيد به كارمندان خود اجناسى را
به عنوان عيدى داده كه مقدارى از آن تا سر سال باقى مانده است. با توجه به اينكه
عيدى كارمندان خمس ندارد، ولى چون ما در برابر اين اجناس مقدارى پول پرداخت
كردهايم، لذا آنچه به ما داده مىشود هديه به معناى دقيق آن نيست بلكه با قيمت
كمترى در برابر عوض داده شده است، آيا خمس آن مقدار از كالا كه در برابر آن پول
پرداخت شده، بايد داده شود؟ يا اينكه بايد قيمت واقعى آن در بازار آزاد محاسبه و
خمس آن پرداخت شود؟ و يا چون عيدى است، هيچگونه خمسى ندارد؟
ج: در فرض مذكور نظر
به اينكه قسمتى از اجناس در واقع از سوى دولت مجانى به كارمند داده مىشود و در
برابر قسمتى پول دريافت مىكنند، فلذا از كالاى باقيمانده به نسبت مقدارى كه پول در
برابر آن پرداخت نموديد واجب است خمس عين اجناس باقيمانده يا قيمت فعلى آن را
بپردازيد.
س
883 : شخصى فوت نموده و هنگام حيات، خمسى را كه بر
ذمهاش بوده در دفتر خود يادداشت كرده و تصميم به پرداخت آن داشته است، در حال حاضر
بعد از فوت وى همه افراد خانواده او به استثناى يكى از دخترانش از پرداخت خمس
خوددارى كرده و در تركه متوفّى براى مخارج خود و ميت و غير آن، تصرف مىكنند،
خواهشمنديم نظر خود را در رابطه با مسايل
زير بيان فرماييد:
1- تصرف در اموال
منقول و غيرمنقول متوفّى توسط داماد يا يكى از ورّاث او، چه حكمى دارد؟
2- غذا
خوردن داماد يا يكى از ورثه در خانه او چه حكمى دارد؟
3- تصرفات قبلى اين افراد
در اموال ميت و غذا خوردن آنها در خانه متوفّى چه حكمى دارد؟
ج: اگر ميّت وصيت
كند كه مقدارى از دارائى او به عنوان خمس پرداخت شود يا ورثه او يقين پيدا كنند كه
وى مقدارى خمس بدهكار است، تا وصيت ميت و يا خمسى را كه بر عهده دارد از ما ترك او
ادا نكنند، نمىتوانند در تركه او تصرف نمايند، و تصرفات آنان قبل از عمل به وصيت
وى يا پرداخت دين او، نسبت به مقدار وصيت يادين در حكم غصب است و نسبت به تصرفات
قبلى نيز ضامن هستند.
قرض، حقوق ماهيانه، بيمه، و بازنشستگى
س
884 : آيا بر كارمندانى كه گاهى مقدارى مال از
مخارج سالانه آنها زياد مىآيد، با توجه به اينكه بدهىهاى نقدى و قسطى دارند، خمس
واجب است؟
ج: اگر بدهى بر اثر قرض كردن در طول سال براى مخارج همان سال يا خريد
بعضى از مايحتاج سال بصورت نسيه باشد، از باقيمانده درآمد آن سال استثنا مىشود، و
در غير اينصورت، تمام درآمد باقيمانده خمس دارد.
س
885 : آيا قرضى كه براى حج تمتع گرفته مىشود بايد
خمس آن داده شده باشد و بعد از پرداخت خمس، باقيمانده آن براى مخارج حج پرداخت
شود؟
ج: مالى كه قرض گرفته مىشود خمس ندارد.
س
886 : من در خلال پنج سال مبلغى را به بنياد مسكن
جهت گرفتن زمينى به اميد تامين مسكن پرداخت كردم، ولى تاكنون تصميمى براى واگذارى
زمين گرفته نشده است، لذا تصميم دارم آن مبالغ را از بنياد مسكن باز پس بگيرم، با
توجه به اينكه قسمتى از آن را قرض گرفتهام و قسمتى را هم از فروش فرش خانهام و
باقيمانده آن را هم از حقوق همسرم كه معلّم است، تهيه كردهام، اميدوارم به دو سؤال
ذيل پاسخ فرماييد.
1- اگر بتوانم مبلغ
مزبور را پس بگيرم و آن را فقط براى تهيه مسكن (زمين يا خانه) مصرف كنم، آيا خمس به
آن تعلق مىگيرد؟
2- چه مقدار خمس به آن تعلق مىگيرد؟
ج: در فرض مرقوم كه
پول از راه هديه و يا قرض و يا فروش لوازم زندگى تهيه شده، خمس آن واجب
نيست.
س
887 : چند سال پيش از بانك وام گرفته و آن را به
مدت يك سال به حساب بانكىام واريز كردم، و بدون آنكه موفق به استفاده از آن وام
شوم، هر ماه قسط آن را مىپردازم، آيا به
اين وام، خمس تعلق مىگيرد؟
ج: خمس آن مقدار از وام مزبور كه اقساط آن را تا سر
سال خمسى از منفعت كسب خود پرداخت كردهايد، واجب است.
س
888 : اينجانب مبالغى به خاطر ساختمان منزل بدهكار
هستم و اين بدهكارى تا دوازده سال طول خواهد كشيد، خواهشمندم مرا در رابطه با موضوع
خمس راهنمايى فرما
ييد آيا اين بدهى از درآمد سال استثناء
مىشود؟
ج: اقساط بدهى ساخت مسكن و مانند آن را هر چند مىتوان از درآمد كسب
همان سال پرداخت نمود، ولى در صورت عدم پرداخت، از در آمد آن سال استثنا نمىشود،
بلكه به باقيمانده درآمد تا آخر سال خمس تعلق مىگيرد.
س
889 : كتابهايى كه دانشجو از مال پدر خود يا از
وامى كه دانشگاه به دانشجويان مىدهد، مىخرد و منبع درآمدى هم ندارد، آيا خمس
دارد؟ و در صورتى كه بداند پدر خمس پول كتابها را نداده، آيا پرداخت خمس آن واجب
است؟
ج: كتابهايى كه با پول وام و يا با پولى كه پدرش به او بخشيده است خريده
شده، خمس ندارد مگر آنكه يقين داشته باشد كه عين پولى كه پدرش به او بخشيده متعلق
خمس است كه در اين صورت پرداخت خمس آن واجب است.
س
890 : اگر شخصى مبلغى را قرض بگيرد و نتواند آن را
قبل از آن سال ادا كند، آيا پرداخت خمس آن بر عهده قرض دهنده است يا قرض
گيرنده؟
ج: بر قرض گيرنده خمس مال قرضى واجب نيست، ولى قرض دهنده اگر مال قرضى
را از درآمد ساليانه كارش و قبل از پرداخت خمس آن قرض داده است، در صورتى كه بتواند
تا آخر سال قرضش را از بدهكار بگيرد، واجب است هنگام رسيدن سال خمسىاش خمس آن را
بپردازد، و اگر نتواند قرض خود را تا پايان سال بگيرد، فعلا پرداخت خمس آن واجب
نيست ليكن هر وقت آن را وصول كرد بايد خمس آن را بدهد.
س
891 : افراد بازنشسته كه همچنان حقوق ماهيانه
دريافت مىكنند، آيا بايد خمس حقوقى را كه در طول سال دريافت مىكنند،
بپردازند؟
ج: حقوق بازنشستگى خمس ندارد، مگر آن مبالغى كه از حقوق زمان اشتغالش
كسر نمودهاند و پس از بازنشستگى ماهانه به او مىپردازند، آن هم در صورتى كه از
مخارج سال اضافه بيايد.
س
892 : اسيرانى كه به پدر و مادر آنان از طرف
جمهورى اسلامى در طول مدت اسارت، حقوق ماهيانه پرداخت شده و در بانك پس انداز گشته
است، آيا با توجه به اينكه آقايان اسراء اگر دسترسى به آن پول داشتند آن را مصرف
مىكردند، به مال مزبور خمس تعلق مىگيرد يا خير؟
ج: مال مذكور خمس
ندارد.
س
893 : من به شخصى مبلغى پول بدهكارم، اگر سر سال
برسد وطلبكار قرض خود را مطالبه نكند و مقدارى از درآمد سالانه كه با آن مىتوانم
قرض خود را ادا كنم، نزد من موجود باشد، آيا اين بدهى از درآمد سالانه استثناء
مىشود يا خير؟
ج: بدهى اعم از اينكه بر اثر قرض گرفتن باشد و يا بر اثر خريد
نسيه لوازم خانگى اگر به خاطر تامين مخارج سالانه زندگى همان سال درآمد باشد از
درآمد سال كسر مىشود، ولى اگر براى مخارج زندگى نباشد و يا از بدهىهاى سالهاى قبل
باشد، هر چند مصرف در آمد سالانه براى پرداخت آن جايز است، ولى اگر تا پايان سال
پرداخت نشود از درآمد سالانه استثنا نمىشود.
س
894 : آيا خمس بر كسى كه مالى در حساب سالانهاش
باقى مانده، و در حالى سال خمسىاش رسيده كه بدهكار است، با توجه به اينكه چند سال
براى پرداخت قرضش فرصت دارد، واجب است؟
ج: بدهى پرداخت نشده چه بدون مدت باشد و
چه مدت دار، از درآمد سالانه استثنا نمىشود مگر بدهى كه براى تامين هزينههاى سال
درآمد باشد كه از درآمد آن سال استثنا مىشود و به معادل آن از درآمد سالانه، خمس
تعلق نمىگيرد.
س
895 : آيا به مالى كه شركتهاى بيمه بر اساس
قرارداد براى جبران خسارت يا بيمارى شخصى كه بيمه شده پرداخت مىكنند، خمس تعلق
مىگيرد؟
ج: پولى كه شركتها ى بيمه به فردى كه بيمه شده پرداخت مىكنند، خمس
ندارد.
س
896 : در سال گذشته مبلغى را قرض گرفته و با آن
زمينى خريدم به اين اميد كه افزايش قيمت پيدا كند و بعد از فروش آن و خانه مسكونى
فعلى ام، مشكل مسكن خود را در آينده حل كنم، اكنون سال خمسى من فرا رسيده، سؤال من
اين است كه آيا مىتوانم آن بدهى را از منفعت كسب سال گذشتهام كه خمس به آن تعلق
گرفته، استثنا كنم يا خير؟
ج: با فرض اين كه قرض مزبور جهت خريد زمين براى فروش
آن در آينده بوده است، از منفعت كسب سالى كه در آن قرض گرفتهايد استثناء نمىشود،
و پرداخت خمس درآمد سالانه كسب كه از مخارج آن سال زياد آمده، واجب
است.
س
897 : من از بانك مقدارى وام گرفتم كه وقت پرداخت
آن بعد از تاريخ سال خمسىام فرا مىرسد و مىترسم كه اگر آن مبلغ را امسال
نپردازم، سال آينده قادر به اداى آن نباشم، تكليف من هنگام رسيدن سال خمسى ام در
رابطه با پرداخت خمس چيست؟
ج: اگر درآمد سال را پيش از پايان آن در پرداخت قرض
خود مصرف كنيد و قرض هم براى افزايش سرمايه نباشد، خمس ندارد، ولى اگر قرض براى
افزايش سرمايه باشد و يا قصد پس انداز درآمد سالانه را داشته باشيد تا در سال آينده
آن را براى اداى قرض مصرف كنيد، پرداخت خمس آن بر شما واجب است.
فروش خانه، وسا يل نقليه و زمين
س
898 : آيا به خانهاى كه قبلا با مالى كه خمس آن
داده نشده، ساخته شده، خمس تعلق مىگيرد؟ و بر فرض وجوب پرداخت خمس، آيا خمس بر
اساس قيمت فعلى محاسبه مىشود يا قيمت زمان ساخت آن؟
ج: اگر خانه از درآمد بين
سال براى زندگى و سكونت ساخته شده و پس از سكونت در آن در سال بعد بفروش رفته است
پول فروش آن خمس ندارد، ولى اگر از درآمدى كه سال بر آن گذشته ساخته شده است، خمس
پولى كه در ساخت آن هزينه شده است بايد پرداخت شود.
س
899 : من آپارتمانم را به قصد خريد آپارتمان ديگرى
فروختم و بعد از آن متوجه شدم كه به پول آن خمس تعلق گرفته است و در صورت پرداخت
خمس آن، نمىتوانم آپارتمان ديگرى بخرم، حكم اين مسئله چيست؟
ج: اگر آپارتمان
منزل مسكونى شما بوده و در سال بعد از سال سكونت در آن به فروش رفته است، پول فروش
آن در هر صورت خمس ندارد.
س
900 : مدتى قبل آپارتمان مسكونى خود را فروختم.
اين معامله هم زمان با رسيدن سال خمسى من بود و چون خود را موظف به اداى حقوق شرعى
مىدانم بر اثر شرايط خاص زندگى ام در اين رابطه با مشكل مواجه شدهام، اميدوارم
مرا در اين رابطه راهنمايى فرما
ييد.
ج: اگر خانه مسكونى فروخته شده را با پولى
كه خمس نداشته و يا با درآمد بين سال خريدهايد پول فروش آن در هر صورت خمس
ندارد.
س
901 : خانه نيمه سازى در يكى از شهرها دارم كه به
علت سكونت در ساختمانهاى دولتى نيازى به آن ندارم، لذا قصد دارم آن را فروخته و با
پول آن ماشينى براى استفاده شخصى بخرم، آيا به پول آن خمس تعلق مىگيرد؟
ج: اگر
خانه مزبور را از درآمد سالانه شغلى و در بين سال به قصد سكونت در آن ساخته يا
خريدهايد، و در همان سال ساخت يا خريد آن را فروختهايد پول فروش آن اگر در همان
سال فروش در مؤونه زندگى مصرف شود، خمس ندارد، و همچنين اگر بعد از سكونت در آن، در
سال بعد آن را فروخته باشيد پول فروش آن خمس ندارد.
س
902 : تعدادى درب پروفيلى براى خانه مسكونىام
خريدارى كردم ولى بعد از دو سال به علت عدم تمايل به استفاده، آنها را فروخته و
پولش را به حساب شركت آلومينيوم واريز كردم تا بجاى دربهاى قبلى، به همان قيمت براى
من دربهاى آلومينيومى بسازد، آيا به آن پول خمس تعلق مىگيرد؟
ج: اگر دربها را
پيش از كار گذاشتن در خانه مسكونى فروختهايد، پول فروش آن در فرض سؤال خمس دارد،
ولى اگر پس از كار گذاشتن آن در منزل مسكونى، در سال بعد به منظور تبديل آن را از
جا در آورده و فروختهايد، پول فروش آن خمس ندارد.
س
903 : مبلغ صد هزار تومان به مؤسسهاى پرداخت
نمودم تا در آينده زمين مسكونى به من تحويل دهد و الآن يك سال از آن مىگذرد و از
طرفى قسمتى از آن پول مال خودم است و قسمت ديگر را قرض كرده و مقدارى از قرض را هم
پرداختهام، آيا به آن خمس تعلق مىگيرد؟ و مقدار آن چقدر است؟
ج: اگر گرفتن
زمين براى ساخت مسكن مورد نياز متوقف بر پيش پرداخت مقدارى از پول آن باشد، مبلغ
پرداخت شده خمس ندارد حتى اگر از درآمد كسب شما باشد.
س
904 : اگر شخصى خانه خود را فروخته و پول آن را
براى استفاده از سود آن در بانك بگذارد و سپس سال خمسى اش فرا برسد، چه حكمى دارد؟
و اگر اين پول را براى خريد خانه ، پس انداز نمايد، چه حكمى دارد؟
ج: اگر خانه
را از درآمد سالانه شغلى و در اثناى همان سال براى سكونت و به حساب مخارج سالانه،
ساخته يا خريده و پس از سكونت در آن، در سال بعد آن را فروخته باشد، پول فروش آن در
هر صورت خمس ندارد اگرچه در صورتى كه بخواهد پول فروش خانه را سرمايه كسب قرار دهد
احوط پرداخت خمس آنست.
س
905 : مالى كه شخص براى رهن خانه مىپردازد، خمس
دارد يا خير؟
ج: پولى كه از درآمد كسب به صاحب خانه به عنوان قرض داده مىشود،
تا آن را پس نگرفته است، پرداخت خمس آن واجب نيست.
س
906 : آيا به اموالى كه به تدريج براى خريد خانه
يا ساير مايحتاج زندگى پس انداز مىشود خمس تعلق مىگيرد؟
ج: اگر خريد مايحتاج
زندگى برحسب وضع مالى شخص متوقف بر پس انداز درآمد سال باشد، و بنا دارد پس اندازها
را در آينده نزديك مثلا تا سه چهار ماه ديگر، صرف خريد مايحتاج زندگى نمايد، خمس
ندارد.
س
907 : فردى داراى يك ماشين شخصى است كه آن را در
اثناى سال از درآمد شغلىاش خريده، و بعد از چند سال در اثناى سال خمسى اش آن را
فروخته است، مقدارى از پول آن را براى اداى قرض ماشينى كه پيش از فروش ماشين اول آن
را خريده بود، پرداخت كرده، مقدارى را هم براى پرداخت ماليات سالهاى قبل كه آنها را
به صورت قسطى مىپردازد، در بانك گذاشته تا ماليات سالهاى قبل را هر ماه پرداخت
كند، و قسمتى را هم براى كار كردن با آن در بانك گذاشته است، با توجه به اين
مطالب:
1- آيا به مجموع پول فروش ماشين خمس تعلق مىگيرد؟
2- آيا به مقدار
قرضى كه براى خريد ماشين فعلى پرداخت كرده از آن پول كم مىشود؟
3- آيا بدهى
ماشين و مالياتها به طور كلى يا لااقل قسطهاى يك سال آن استثنا مىشود و فقط خمس
مقدار باقيمانده بايد پرداخت شود؟
ج: پول فروش ماشين شخصى كه در سالهاى بعد
فروخته شده است در هر صورت خمس ندارد اگرچه در صورتى كه بخواهد آن را سرمايه كسب
قرار دهد أحوط پرداخت خمس آنست.
س
908 : چند سال پيش ماشينى خريدم كه در حال حاضر
فروش آن به چندين برابر قيمت ممكن است، با توجه به اينكه پول خريد آن، مخمس نبوده
است، و در صورت فروش و گرفتن قيمت فعلى آن، مىخواهم خانهاى براى سكونت بخرم، آيا
به مجرد دريافت پول، همه آن خمس دارد يا فقط به پولى كه با آن ماشين را خريدهام
خمس تعلق مىگيرد و مقدار باقيمانده كه همان مقدار افزايش قيمت ماشين است، جزء
درآمد سال فروش ماشين محسوب مىشود كه اگر تا پايان سال فروش در مخارج زندگى مصرف
نشود، خمس به آن تعلّق مىگيرد؟
ج: اگر ماشين جزء مؤونه شما باشد و آن را از
درآمد بين سال جهت استفاده شخصى زندگى خريده باشيد، پول فروش آن خمس ندارد. ولى اگر
ماشين را براى كار كردن خريدهايد، در صورتى كه با مال قرضى يا نسيه خريده باشيد تا
بقيه آن را از منفعت كسب بپردازيد، فقط خمس مالى كه براى اداى دين صرف كردهايد
واجب است، و اگر آن را با عين درآمد غير مخمس كسب خود خريدهايد، بايد خمس تمام پول
فروش آن را، بپردازيد.
س
909 : من مالك خانه بسيار محقرى هستم، و به عللى
تصميم به خريد خانه ديگرى گرفتم، ولى - به علت بدهى - مجبور به فروش ماشينى كه از
آن استفاده مىكردم و گرفتن مبلغى وام از بانك استان و صندوق قرض الحسنه شهرمان شدم
تا بتوانم پول خانه را بپردازم، با توجه به اينكه ماشين را قبل از تاريخ سال خمسى
ام فروخته و پول آن را براى پرداخت مقدارى از بدهى هايم مصرف كردهام، آيا به پول
حاصل از فروش ماشين خمس تعلق مىگيرد يا خير؟
ج: در فرض سؤال، پول حاصل از فروش
ماشين خمس ندارد.
س
910 : خانه، ماشين و لوازم مورد نياز انسان يا
خانواده او كه از درآمد سال خريده شده است اگر در اثر ضرورت و يا به منظور تبديل به
جنس بهتر فروخته شود، از جهت خمس چه حكمى دارد؟
ج: پول حاصل از فروش چيزى كه از
مؤونه بوده و در سال بعد به فروش رفته است، خمس ندارد.
س
911 : فرد متدينى ماشين شخصى يا خانهاش را براى
تبديل به احسن فروخته و مبلغى را هم روى پول آن گذاشته و ماشين يا خانه بهترى خريده
است، حكم خمس آن چيست؟
ج: پول حاصل از فروش اجناسى كه جزء مؤونهى او بوده است،
خمس ندارد.
س
912 : اگر خانه يا ماشين يا غير آنها از احتياجات
زندگى با پولى كه خمس آن پرداخت شده جهت استفاده شخصى - نه به قصد استفاده از آنها
براى فروش يا تجارت - خريدارى شده، و سپس به علتى فروخته شود، آيا به اضافه قيمت
آنها كه بر اثر افزايش قيمت بازار بوده، خمس تعلق مىگيرد؟
ج: سود حاصل از
افزايش قيمت در فرض سؤال، خمس ندارد.
گنج، غنيمت و مال حلال مخلوط به حرام
س
913 : نظر
حضرتعالى درباره گنجى كه افراد در زمينى كه مالك آن هستند، پيدا مىكنند
چيست؟
ج: اگر احتمال داده نشود كه آنچه پيدا كرده مال مالك قبلى زمين است، آن
گنج براى يابنده آن است، و مقدار آن اگر به بيست دينار طلا (پانزده مثقال طلا) يا
دويست درهم نقره (يكصد و پنج مثقال نقره) يا معادل قيمت يكى از آن دو در چيزهاى
ديگر برسد، بايد خمس آن پرداخت شود. اين در صورتى است كه كسى مانع مالكيت او بر
گنجى كه پيدا كرده، نشود، ولى اگر حكومت يا غير آن مانع تصاحب او شوند و گنج را
بزور از او بگيرند، ضامن خمس آنچه را كه به زور از او گرفتهاند نيست، ولى چنانچه
چيزى از آن نزد او باقى بماند و به مقدار يكى از نصابها باشد، فقط خمس آن مقدار
بايد پرداخت شود.
س
914 : اگر مقدارى سكه نقره كه تاريخ آن به حدود صد
سال پيش بر مىگردد، از زير خاك ساختمان ملكى شخصى پيدا شود، آيا اين سكهها متعلق
به مالك فعلى آن ساختمان مانند وارث قانونى يا خريدار است يا خير؟
ج: حكم گنج را
دارد كه قبلاً بيان شد.
س
915 : شبهه زير براى ما مطرح شده است:
با توجه
به اينكه خمس معادن استخراج شده در اين زمان نيز واجب است، زيرا وجوب خمس معادن نزد
فقهاى گرانقدر از احكام مسلم است، حكم معادنى كه دولت آن را استخراج مىكند - با
التفات به اينكه مجرد اقدام دولت به انفاق آن ميان مسلمانان بلاد اسلامى مانع از
وجوب خمس نيست - چيست؟ زيرا استخراج معادن يا توسط حكومت بالاصالة صورت مىگيرد و
آن را به مصرف ملت مىرساند، در اين حالت دولت مانند شخصى است كه اقدام به استخراج
معادن نموده و سپس آنها را به شخص ديگرى مىبخشد يا هديه مىدهد و يا بر او تصدق
مىكند، در هر صورت اطلاق ادله خمس شامل اين فرض نيز مىشود زيرا دليلى بر تقييد
وجود ندارد، و يا اينكه حكومت به وكالت از ملت، معادن را استخراج مىكند كه در اين
صورت در واقع استخراج كننده خود ملت است، در اين فرض پرداخت خمس بر موكل واجب است،
و يا اينكه حكومت با ولايت بر ملت، معادن را استخراج مىنمايد كه در اين حالت
استخراج كننده يا خود ولى است يا اينكه مانند نيابت است كه بر اساس آن در واقع
مولىّ عليه استخراج كننده است، به هر حال دليلى بر خروج معادن از عمومات خمس
نداريم، همانگونه كه خود معدن اگر به حد نصاب برسد، متعلق خمس است و مثل ساير
درآمدهاى شغلى نيست كه با مصرف كردن يا هبه آن، جزء مؤونه سال محسوب گردد و از وجوب
خمس استثنا شود، نظر حضرتعالى درباره اين مس
أله مهم چيست؟
ج:
از شرايط وجوب خمس در معادن اين است
كه شخص يا اشخاصى با مشاركت با يكديگر آن را استخراج كنند، مشروط بر اينكه سهم هر
يك به حد نصاب برسد و آنچه استخراج شده ملك آنها شود، و معادنى كه دولت استخراج
مىكند، نظر به اينكه ملك خاص شخص يا اشخاص نيست بلكه ملك جهت است لذا شرط وجوب خمس
را دارا نيست و در نتيجه جايى براى وجوب خمس
بر دولت و حكومت باقى نمىماند، و اين استثنا
يى بر وجوب خمس در معدن نيست، بله، معادنى كه توسط
شخص خاصى يا با مشاركت اشخاص با يكديگر استخراج مىشود، خمس در آن واجب است، مشروط
بر اينكه آنچه آن شخص استخراج كرده و يا سهم هر يك از اشخاصى كه با مشاركت با
يكديگر اقدام به استخراج كردهاند، بعد از كم كردن هزينههاى استخراج و تصفيه، به
مقدار بيست دينار طلا يا دويست درهم نقره يا معادل قيمت يكى از آن دو
باشد.
س
916 : اگر مال حرامى با مال انسان مخلوط شود، آن
مال چه حكمى دارد؟ و چگونه حلال مىشود؟ و در صورت علم به حرمت يا عدم علم به آن
وظيفه انسان چيست؟
ج: اگر يقين به وجود مال حرام در اموالش دارد ولى مقدار دقيق
آن را نمىداند و صاحب آن را هم نمىشناسد، راه حلال كردن آنها اين است كه خمس آن
را بپردازد، ولى اگر شك در مخلوط شدن مال حرام با اموال خود داشته باشد، چيزى بر
عهده او نيست.
س
917 : قبل از رسيدن سر سال خمسى ام، مبلغى پول به
شخصى قرض دادم، آن فرد قصد داشت آن پول را به كار بيندازد و سود آن بين ما
بالمناصفه تقسيم شود، با توجه به اينكه آن مال در حال حاضر در دست من نيست و خمس آن
را هم نپرداختهام، نظر حضرتعالى در اين باره چيست؟
ج: اگر آن مال را قرض
دادهايد و سر سال خمسى قابل وصول نيست، فعلا خمس آن بر شما واجب نيست بلكه هنگامى
واجب مىشود كه آن را دريافت كنيد، ولى در اين صورت شما حقى در سود حاصل از كار قرض
گيرنده نداريد، و اگر چيزى از او مطالبه نمائيد ربا و حرام است، و اگر آن مال را به
عنوان سرمايه مضاربه به او دادهايد، بر اساس قرارداد، در سود آن شريك هستيد و واجب
است خمس سرمايه را بپردازيد.
س
918 : من در بانك كار مىكنم، براى شروع به كار از
روى اجبار مبلغ پانصد هزار تومان را در بانك به وديعه گذاشتم، اين مبلغ به اسم خودم
و در يك حساب بلند مدت است كه هر ماه سود آن به من پرداخت مىشود، آيا پرداخت خمس
اين مال كه درحساب بانكى گذاشته شده واجب است؟ قابل تذكر است كه اين پول به مدت
چهار سال است كه در بانك گذاشته شده است.
ج: اگر پس گرفتن اين مبلغ در حال حاضر
ممكن نيست تا آن را پس نگرفتهايد، خمس آن واجب نيست. ولى سود سالانه آن در زائد بر
مؤونه سال خمس دارد.
س
919 : روشى براى سپرده گذارى اموال در بانكها
وجود دارد كه براساس آن هيچگاه پول به دست استفاده كننده نمىرسد ولى به حساب او در
بانك طبق شماره معينى واريز مىشود، آيا به اين اموال خمس تعلق مىگيرد يا
خير؟
ج: اگر مالى را كه نزد بانك به وديعه گذاشتهايد از منافع كسب شما باشد و
هنگام رسيدن سال خمسى گرفتن آن مبلغ از بانك براى شما ممكن باشد، واجب است خمس آن
در سر سال خمسى، پرداخت شود.
س
920 : آيا خمس مالى كه مستأجر به عنوان رهن به
مؤجر مىدهد، بر عهده مستأجر است يا موجر؟
ج: اگر از منفعت كسب مستاجر باشد، بر
او واجب است بعد از گرفتن آن از موجر، خمس آن را بپردازد، مگر آنكه براى اجاره در
جاى ديگر به آن نياز داشته باشد كه در اين صورت پس از رفع نياز، بايد خمس آن را
بپردازد، ولى خمس آن بر عهده مؤجر كه آن مال را به عنوان قرض مىگيرد، واجب
نيست.
س
921 : حقوق ماهيانه كارمندان كه پرداخت آن توسط
دولت چند سال به تاخير افتاده، آيا هنگام دريافت، جزء درآمدهاى همان سال (سال
دريافت) محسوب مىشود و محاسبه خمس آن در سر سال خمسى واجب است يا اينكه به اين مال
اصلاً خمس تعلق نمىگيرد؟
ج: حقوق معوقه
از درآمدهاى سال دريافت آن محسوب مىشود و در مقدار زائد بر مخارج آن سال، خمس واجب
است.
س
922 : شخصى داراى كتابخانهاى شخصى است كه مدتى از
آن كتابها استفاده مىنموده است، فعلاً چند
سال است كه از آن استفاده نمىكند، ولى احتمال مىدهد كه در آينده از آن بهره ببرد،
آيا در مدتى كه از كتابها استفاده نمىكند، به آن خمس تعلّق مىگيرد؟ و آيا در
تعلّق خمس، فرقى بين اينكه خودش خريده باشد يا پدرش، وجود دارد؟
ج: اگر كتابها
در زمان خريد آن مورد نياز او براى مراجعه و مطالعه بوده و مقدار آن هم مناسب شأن
عرفى او باشد، خمس ندارد حتى اگر پس از سال اول از آن استفاده نكند، و همچنين اگر
كتابها به او ارث رسيده و يا از طرف پدر و مادر و يا ديگران به او هديه شده باشد،
خمس به آن تعلّق نمىگيرد.
س
923 : آيا به طلا
يى كه شوهر براى همسرش مىخرد، خمس تعلّق
مىگيرد؟
ج: اگر به مقدار متعارف و مناسب شأن او باشد، از مؤونه سال محسوب است و
خمس ندارد.
س
924 : آيا به پولى كه براى خريد كتاب از نمايشگاه
بينالمللى كتاب در تهران قبل از تحويل آن پرداخت شده ولى هنوز كتابها ارسال نشده
است، خمس تعلّق مىگيرد؟
ج: اگر كتابهاى مزبور، مورد نياز و به مقدار متناسب با
شأن عرفى شخص بوده و تهيه آن متوقف بر پيش پرداخت قيمت آن باشد، خمس
ندارد.
س
925 : اگر فردى زمين دومى كه مناسب شأن او و مورد
نياز جهت ساختمان مسكن براى عائله اوست داشته باشد، ولى در طول سال خمسى قدرت ساخت
آن را ندارد و يا در يك سال نمىتواند آن را تكميل كند، آيا پرداخت خمس آن بر او
واجب است؟
ج: در عدم وجوب خمس، در زمينى كه براى ساخت مسكن بدان نياز دارد، فرقى
بين اينكه يك قطعه باشد يا چند قطعه، و يا يك مسكن باشد يا چند مسكن، وجود ندارد،
بلكه ملاك، صدق عنوان نياز به آن به مقتضاى موقعيت و شأن عرفى وى و همچنين وضع مالى
او براى ساخت تدريجى آن است.
س
926 : يك سرويس ظروف منزل وجود دارد، آيا استفاده
از بعضى از آنها براى عدم تعلّق خمس به آن كافى است؟
ج: معيار عدم تعلّق خمس به
لوازم منزل صدق عنوان نياز به آن مطابق با شأن عرفى مناسب با انسان است هرچند در
طول سال از آن استفاده نشود.
س
927 : اگر فرش و ظرفها اتفاقا
ً در طول سال مورد استفاده قرار نگيرد، ولى براى
استفاده ميهمان به آنها نياز باشد، آيا خمس در آنها واجب است؟
ج: در فرض سؤال
خمس در آنها واجب نيست.
س
928 : با توجه به فتواى امام خمينى «قدس سره» در
مسأله جهيزيه عروس كه دختر هنگام ازدواج به
خانه شوهر مىبرد، اگر در منطقهاى رسم براين باشد كه خانواده داماد اقدام به تهيه
و تأمين اثاثيه و لوازم خانه كنند و به مرور زمان و به تدريج به تهيه آن لوازم
بپردازند و سال بر آنها بگذرد، چه حكمى دارد؟
ج: اگر تهيه اثاث و لوازم زندگى
براى آينده، عرفا جزء مؤونه محسوب شود و راه ديگرى براى تأمين آنها غير از تهيه
تدريجى نباشد، خمس ندارد.
س
929 : آيا استفاده از يك جلد از دوره كتابى كه از
چندين جلد تشكيل شده (مانند وسائل الشيعه) باعث ساقط شدن خمس تمام آن
دوره مىشود يا اينكه بايد از هر جلد كتاب يك
صفحه خوانده شود؟
ج: اگر مجموع آن دوره مورد نياز باشد و يا خريد جلدى كه به آن
احتياج است متوقف بر خريد دوره كامل آن باشد، خمس ندارد، در غير اين صورت بايد خمس
مجلّداتى كه الآن مورد نياز نيست پرداخت شود، و مجرد خواندن يك صفحه از هر جلد
كتاب، براى ساقط شدن خمس كافى نيست.
س
930 : داروهايى كه از درآمد وسط سال خريده شده و
پول آن توسط سازمان تأمين اجتماعى پرداخت مىشود، اگر بدون فاسد شدن تا سر سال خمسى
باقى بماند، خمس به آن تعلّق مىگيرد يا خير؟
ج: اگر خريد داروها جهت استفاده از
آن در مواقع نياز باشد و در معرض احتياج هم باشد، خمس ندارد.
س
931 : شخصى خانهاى براى سكونت ندارد و براى خريد
مسكن، مالى را پسانداز كرده است، آيا اين مبلغ خمس دارد؟
ج: مال پس انداز شده
از منفعت كسب اگر براى تأمين هزينههاى زندگى در آينده نزديك (مثلا تا دو سه ماه پس
از سال خمسى) باشد، و با پرداخت خمس آن، نتواند وسا
يل زندگى مورد حاجت را تأمين نمايد، پرداخت خمس آن
واجب نيست.
س
932 : همسر من قالى مىبافد كه سرمايه آن متعلّق
به خود ماست و براى تهيه آن قرض گرفتهايم، در حال حاضر قسمتى از فرش بافته شده است
و از آنجا كه سال خمسى من به پايان رسيده، آيا پس از تمام شدن فرش و فروش آن براى
تهيه احتياجات خانه، به مقدار بافته شده خمس تعلق مىگيرد يا خير؟ و سرمايه ما از
جهت خمس چه وضعيتى دارد؟
ج: پس از استثناى سرمايه كه قرض است از قيمت فروش قالى،
باقيمانده جزء سود سال فروش محسوب مىشود، بنابراين اگر در سالى كه بافت قالى تمام
و فروخته شده، در مخارج زندگى مصرف شود، خمس ندارد.
س
933 : تمام دارا
يى من ساختمان سه طبقهاى است كه هر طبقه آن دو
اتاق دارد. در يك طبقه من زندگى مىكنم و در دو طبقه ديگر فرزندانم سكونت دارند،
آيا به اين خانه در حال حيات من خمس تعلّق مىگيرد؟ يا اينكه بعد از وفات من خمس
دارد تا به ورثهام وصيت كنم كه بعد از مردنم خمس آن را بپردازند؟
ج: ساختمان
مورد سؤال خمس ندارد.
س
934 : خمس لوازم منزل چگونه محاسبه مىشود؟
ج:
لوازمى كه با استفاده از آنها عين آن باقى مىماند مثل فرش و غير آن، خمس ندارد.
ولى نيازهاى مصرفى روزمره مانند برنج و روغن و غير آنها، آنچه اضافه بيايد و تا سر
سال خمسى باقى بماند، خمس دارد.
س
935 : شخصى خانه ملكى براى سكونت ندارد، لذا زمينى
خريده تا در آن خانهاى براى خودش بسازد، ولى چون پول كافى براى ساخت نداشته، سال
بر آن گذشته و آن را به فروش هم نرسانده است، آيا خمس آن واجب است؟ و بر فرض وجوب،
آيا بايد خمس پول خريد را بپردازد يا قيمت فعلى زمين را؟
ج: اگر زمين را از
منفعت كسب سال خريد آن براى ساخت مسكن مورد نياز، خريده باشد، خمس
ندارد.
س
936 : در سؤال قبلى، اگر آن شخص شروع به ساختن
خانه كند ولى قبل از اتمام آن، سال خمسى برسد، آيا خمس آنچه در مصالح ساختمان مصرف
كرده، واجب است؟
ج: در فرض سؤال، خمس ندارد.
س
937 : اگر شخصى براى آينده فرزندانش، با اينكه
خودش در طبقه اول زندگى مىكند، اقدام به ساختن طبقه دوم كند، آيا با وجود عدم نياز
به آن تا چند سال ديگر پرداخت خمس آنچه در آن خرج كرده، واجب است؟
ج: اگر ساختن
طبقه دوم براى آينده فرزندانش در حال حاضر از مخارج مناسب با شأن عرفى وى محسوب
شود، آنچه به مصرف رسانده است، خمس ندارد.
س
938 : شما مىفرماييد آنچه از مخارج سال محسوب
مىشود خمس ندارد، پس شخصى كه خانهاى براى سكونت ندارد ولى مالك قطعه زمينى است كه
يك سال يا بيشتر بر آن گذشته و او نمىتواند آن را بسازد، پس چرا اين از مخارج او
محسوب نمىشود؟ اميدواريم توضيح بفرماييد.
ج: اگر زمين را براى ساخت مسكن مورد
نياز در آن از درآمد بين سال خريده باشد جزء مخارج كنونى وى محسوب مىشود و خمس آن
واجب نيست، ولى اگر آن را از درآمد سال به قصد فروش و مصرف پول آن براى ساخت خانه
خريده باشد، پرداخت خمس آن واجباست.
س
939 : سر سال خمسى من اول شهريور است، معمولا
امتحانات دانشگاهها و مدارس در ارديبهشت و خرداد برگزار مىشود و بعد از شش ماه،
اجرت اضافهكارى ما در ايام امتحانات پرداخت مىشود، خواهشمندم توضيح فرماييد كه
آيا اگر اجرت كارى را كه قبل از پايان سال خمسى انجام دادهام، بعد از پايان سال
دريافت كنم، خمس به آن تعلق مىگيرد؟
ج: حقوق معوّقه جزئى از درآمدهاى سال
دريافت آن محسوب مىشود نه سال اضافه كارى، و اگر در هزينههاى سال دريافت مصرف
شود، خمس ندارد.
س
940 : گاهى لوازم منزل مثل يخچال به قيمتى كمتر از
قيمت بازار به ما فروخته مىشود، اين لوازم در آينده يعنى پس از ازدواج مورد نياز
ماست، با توجه به اينكه بعد از ازدواج بايد آنها را به چند برابر قيمت فعلى تهيه
كنيم، آيا به آنها كه در حال حاضر بدون استفاده در خانه مانده است، خمس تعلق
مىگيرد؟
ج: اگر آنها را با منفعت كسب سال براى استفاده در آينده خريدهايد و در
سال خريد مورد نياز شما نبوده، بايد خمس قيمت عادلانه آن را در سر سال خمسى
بپردازيد، مگر آنكه به علت عدم توانايى از تهيه يك باره آن هنگام نياز، ناگزير از
تهيه تدريجى و نگهدارى آن براى زمان احتياج باشيد، و مقدار آن هم به اندازه شأن
عرفى شما باشد، كه در اين صورت جزء مؤونه محسوب مىشود و خمس ندارد.
س
941 : مبالغى را كه انسان براى امور خيريه مانند
كمك به مدارس، آسيبديدگان از سيل و ملت فلسطين و بوسنى، انفاق مىكند، آيا از
مؤونه سال محسوب مىشود و خمس ندارد؟
ج: اين چنين انفاقها از مخارج سال انفاق
محسوب مىشود و خمس ندارد.
س
942 : مبلغى را در سال گذشته براى خريد فرش
پسانداز كرديم و در اواخر آن سال به چند فرش فروشى براى خريد آن مراجعه نموديم تا
اينكه قرار شد يكى از آنان فرش مناسب با ذوق و سليقه ما را فراهم كند، اين كار تا
ماه دوم سال جديد طول كشيد، با توجه به اينكه سر سال خمسى من ابتداى سال هجرى شمسى
است، آيا به آن مبلغ خمس تعلق مىگيرد؟
ج: اگر با پرداخت خمس مبلغ پسانداز شده
مذكور كه تا سر سال خمسى به مصرف نرسيده است نمىتوانستيد فرش مورد نياز زندگى را
تهيه نماييد، مبلغ مذكور در فرض سؤال خمس
ندارد.
س
943 : تعدادى از اشخاص اقدام به تأسيس مدرسه خصوصى
(غيرانتفاعى) كردهاند و بعد از استفاده از سرمايه كمى كه اعضا داشتند، هي
أت مؤسسّ تصميم گرفت براى تأمين مخارج آن از بانك
وام بگيرد و همچنين مقرر نمود كه براى تكميل سرمايه و پرداخت اقساط بانك، هريك از
اعضا مبلغى را بطور ماهيانه بپردازد. اين مؤسسه هنوز به مرحله سوددهى نرسيده است،
آيا به مبلغى كه اعضا ماهيانه مىپردازند، خمس تعلق مىگيرد؟ و آيا مجموع سرمايه كه
همان قيمت مؤسسه است، خمس دارد؟
ج: بر هر يك از اعضا واجب است خمس سهم ماهانه
خود را كه به عنوان سرمايه شركت مىپردازند، و همچنين خمس آنچه را كه در ابتدا به
عنوان سهم مشاركت در تأسيس مدرسه دادهاند، پرداخت نمايند، و پس از آنكه هر يك از
اعضا خمس سهم خود از سرمايه شركت را پرداخت نمود، ديگر مجموع سرمايه دوباره خمس
ندارد.
س
944 : جايى كه در آن كار مىكنم، چند سال است كه
مبلغى به من بدهكار است كه تاكنون آن را نپرداخته است، آيا به اين مبلغ به مجرّد
دريافت آن خمس تعلق مىگيرد يا اينكه بايد يك سال بر آن بگذرد؟
ج: مبالغى كه طلب
داريد اگر بابت اجرت كار باشد و در سال خمسى قابل دريافت نباشد، جزء درآمد سال
دريافت آن محسوب مىشود، كه اگر در همان سال دريافت، در مؤونه مصرف شود، خمس
ندارد.
س
945 : آيا ملاك عدم وجوب خمس در مؤونه استفاده از
آن در طول سال است يا اينكه نياز به آن در طى سال كافى است هر چند موردى براى
استفاده از آن پيش نيايد؟
ج: در امثال لباس و فرش و مانند آن از چيزهايى كه
هنگام استفاده، عين آنها باقى مىماند، ملاك نياز به آنها است. ولى در احتياجات
مصرفى روزانه زندگى مانند برنج و روغن و غيره معيار مصرف است، كه هر چه از آن از
مصرف سالانه زياد بيايد خمس دارد.
س
946 : شخصى براى آسايش و رفع نيازهاى خانوادهاش
اقدام به خريد ماشينى با مال غير مخمّس و سودى كه در وسط سال به دست آمده، نموده
است، آيا پرداخت خمس آن بر او واجب است؟ و در صورتى كه ماشين را براى انجام امور
مربوط به كارش و يا به هر دو منظور خريده باشد، چه حكمى دارد؟
ج: ماشين اگر براى
انجام امور مربوط به كار و كسب او باشد، حكم ابزار كار را در وجوب خمس دارد، ولى
اگر براى رفع نيازهاى زندگى و جزء احتياجات مناسب با شأن عرفى او باشد، خمس
ندارد.
دست گردان، مصالحه و مخلوط شدن خمس با غير آن
س
947 : افرادى هستند كه خمس بر آنها واجب است ولى
تاكنون آن را نپرداختهاند و در حال حاضر هم توانايى پرداخت آن را ندارند و يا بر
آنها بسيار دشوار است، حكم آنان در اين باره چيست؟
ج: مجرد عدم توانائى يا
دشوارى پرداخت خمس موجب برائت ذمه و سقوط تكليف نيست، بلكه اداى آن تا حد امكان
واجب است، اين چنين افراد مىتوانند با دست گردان مبالغ بدهى خود با ولىّ امر خمس
يا وكيل او، آن را به تدريج برحسب استطاعت خودشان از جهت مقدار و زمان نوبت
بپردازند.
س
948 : خانهاى دارم كه داراى وام قسطبندى شده است
و مالك محل تجارى هستم كه در آن كاسبى مىكنم و براى عمل به وظيفه شرعىام، سال
خمسى براى خود تعيين كردهام، اميدوارم لطف فرموده و مرا از پرداخت خمس آن خانه
معاف كنيد. ولى توان پرداخت خمس محل تجارى را به صورت قسطى دارم؟
ج: خانه مسكونى
شما در فرض سؤال خمس ندارد، ولى پرداخت خمس محل تجارىتان واجب است، هرچند به تدريج
بعد از دست گردان با يكى از وكلاى مجاز ما باشد.
س
949 : شخصى در خارج بسر مىبرد كه خمس اموالش را
نمىپرداخته است و خانهاى با مال غير مخمّس خريده كه در حال حاضر مال كافى براى
اداى خمس آن ندارد ولى هرسال مقدارى بيشتر از خمس به جاى خمسى كه بدهكار است
مىپردازد، آيا اين كار او صحيح است يا خير؟
ج: در فرض سؤال بايد خمسى را كه
برعهده دارد دست گردان كند تا بعدا آن را به تدريج بپردازد، و آنچه را تا به حال
پرداخته، اگر به قصد اداى بدهى بابت خمس به مواردى كه از مصارف شرعى خمس است پرداخت
كرده، مورد قبول است.
س
950 : شخصى چندين سال است كه خمس درآمد سالانه خود
را نمىپرداخته، و فعلاً نمىداند چه مقدار
بدهى از اين بابت دارد، او در حال حاضر چگونه مىتواند خود را از خمس برىالذمّه
نمايد؟
ج: واجب است تمام اموالى را كه خمس به آنها تعلق گرفته، حساب كند و خمس
آنها را بپردازد، و در موارد مشكوك بايد با ولىّ امر خمس يا وكيل او مصالحه
نمايد.
س
951 : من جوانى هستم كه با خانوادهام زندگى
مىكنم، پدرم خمس و زكاتش را نمىپردازد، حتى خانهاى را با مال ربوى ساخته است و
حرام بودن غذائى كه در خانه مىخورم، آشكار است. با توجه به اينكه نمىتوانم از
خانوادهام جدا شوم، اميدوارم تكليف مرا در اين باره بيان فرما
ييد؟
ج: بر فرض كه يقين داشته باشيد كه اموال
پدرتان مخلوط با رباست و يا او خمس و زكات خود را
نمىپردازد، لازمهاش يقين به حرمت چيزى كه او مصرف مىكند و يا اموال وى كه شما در
آن تصرف مىكنيد، نيست، و تا يقين به حرمت اين اموال پيدا نكردهايد، استفاده از آن
براى شما اشكال ندارد، بله. اگر يقين به حرام بودن آنچه از اموال او مصرف مىكنيد
داشته باشيد، استفاده از آن براى شما جايز نيست مگر آنكه جدايى از خانواده و قطع
رابطه با آنان براى شما، حرجى باشد كه در اين صورت استفاده از اموال مخلوط به حرام
آنان اشكال ندارد ولى ضامن خمس، زكات و مال ديگران كه در اموال مورد مصرف شما وجود
دارد، هستيد.
س
952 : من اطمينان دارم كه پدرم خمس و زكاتش را
نمىپردازد، و وقتى به او تذكر مىدهم، در پاسخ مىگويد كه ما مستحق هستيم و خمس و
زكاتى بر ما واجب نيست، حكم اين مسئله چيست؟
ج: اگر پدرتان مالى كه خمس و زكات
به آن تعلق بگيرد نداشته باشد، خمس و زكات بر او واجب نيست و تحقيق در اين زمينه بر
شما واجب نيست.
س
953 : ما با اشخاصى معامله مىكنيم كه خمس
نمىدهند و حساب سال هم ندارند، با آنان خريد و فروش داريم و به ديدن آنان رفته و
با آنان غذا مىخوريم، اين مسأله چه حكمى
دارد؟
ج: اگر يقين به وجود خمس در اموالى كه از طريق خريد و فروش از آنان
گرفتهايد و يا هنگام رفتن نزد آنان، مصرف مىكنيد داريد، معامله در مقدار خمس
موجود در اموالى كه از طريق خريد و فروش از آنان مىگيريد، فضولى است و احتياج به
اجازه ولىّ امر خمس يا وكيل او دارد، و تصرف در اموال شان براى شما جايز نيست مگر
اينكه ترك معاشرت و خوددارى از خوردن غذاى آنان و تصرف در اموالشان براى شما حرجى
باشد كه در اين صورت تصرف جايز است ولى ضامن خمس اموالى كه در آنها تصرف مىكنيد،
هستيد.
س
954 : اگر شخصى مالى را كه خمس آن داده نشده به
مسجد ببخشد، آيا گرفتن آن مال از او جايز است؟
ج: اگر يقين به وجود خمس در آن
مال دارند، گرفتن آن جايز نيست و در صورت دريافت آن، بايد نسبت به مقدارى كه خمس آن
است به ولى امر خمس يا وكيل او مراجعه نمايند.
س
955 : معاشرت با مسلمانانى كه به امور دينى بخصوص
نماز و خمس پايبند نيستند، چه حكمى دارد؟ آيا غذاخوردن در خانههاى آنان اشكال
دارد؟ و در صورت اشكال داشتن، كسى كه چندين بار اين كار را انجام داده، چه حكمى
دارد؟
ج: اگر معاشرت با آنان مستلزم تأييد شان در عدم التزام به امور دينى
نباشد، اشكال ندارد، مگر آنكه ترك معاشرت با آنان مؤثر در اهتمام شان به امور دينى
باشد كه در اين صورت واجب است معاشرت بطور موقت از باب امر به معروف و نهى از منكر
ترك شود، ولى استفاده از اموال آنان از قبيل غذا و مانند آن، تا يقين به تعلق خمس
به آن نداشته باشيد، اشكال ندارد.
س
956 : يكى از دوستانم مرا زياد به صرف غذا دعوت
مىكند، به تازگى متوجه شدهام كه شوهر او خمس نمىدهد، آيا خوردن غذاى كسى كه خمس
نمىدهد، براى من جايز است؟
ج: تا علم به تعلّق خمس به غذايى كه در برابر شما
مىگذارند نداريد، خوردن آن اشكال ندارد.
س
957 : فردى براى اولين بار مىخواهد خمس اموالش را
حساب كند، خانه مسكونى كه نمىداند با چه مالى آن را خريده، چه حكمى دارد؟ و در
صورتى كه بداند آن را با مالى كه چند سال پسانداز شده خريده است، حكم آن
چيست؟
ج: خانه مسكونى يا ساير لوازم زندگى را اگر احتمال مىدهد كه با مالى كه
شرعا متعلّق خمس نبوده (مانند ارث يا هبه) خريده باشد چيزى از بابت خمس آن بر او
نيست، ولى اگر يقين دارد كه آن را با درآمد كسب خود خريده است، ليكن نمىداند كه
آيا درآمد كسب را در بين سال صرف خريد آن كرده است يا پس از پايان سال و پيش از
پرداخت خمس درآمد؟ در اين صورت بنا بر احتياط واجب بايد
خمس پولى را كه صرف خريد خانه يا ساير لوازم
زندگى نموده است بپردازد، و همچنين اگر يقين دارد خانه را از درآمد كسبى كه چند سال
پس انداز كرده است پيش از پرداخت خمس آن خريده است بايد خمس آن درآمد پس انداز شده
را بپردازد.
س
958 : عالمى در يكى از شهرها مبلغى را به عنوان
خمس دريافت كرده، ولى براى او انتقال عين آن مال به شما يا دفترتان مشكل است، آيا
مىتواند آنرا از طريق بانك حواله كند؟ با توجه به اينكه مالى كه از بانك گرفته
مىشود عين مالى كه در آن شهر به بانك پرداخت شده نيست؟
ج: تحويل خمس و ساير
حقوق شرعى از طريق بانك اشكال ندارد.
س
959 : اگر زمينى را با مال غير مخمّس بخرم، آيا
نماز خواندن در آن زمين جايز است يا خير؟
ج: اگر زمين با عين مال غير مخمّس
خريده شده باشد، معامله به مقدار خمس، فضولى است و متوقف بر اجازه ولىّ امر خمس است
و تا آن را اجازه و تنفيذ نكند، نماز خواندن در آن جايز نيست.
س
960 : اگر مشترى بداند كه به عين مالى كه خريده،
خمس تعلّق گرفته و فروشنده آن را نپرداخته است، آيا تصرف در آن كالا براى او جايز
است؟
ج: با فرض وجود خمس در كالا، معامله به مقدار خمس فضولى و متوقف بر اجازه
ولىّ امر خمس است.
س
961 : اگر صاحب مغازهاى نداند كه مشترى كه با او
معامله مىكند، خمس مالش را پرداخته است يا خير، آيا دادن خمس آن اموال بر او واجب
است؟
ج: تا زمانى كه علم به وجود خمس در پولى كه مشترى به او مىپردازد، نداشته
باشد، چيزى برعهده او نيست و بر او فحص از آن هم لازم نيست.
س
962 : اگر مثلا
ً چهار نفر با هم صد هزار تومان به عنوان شراكت
براى بكارگيرى در يك كار توليدى سرمايهگذارى كنند و يكى از آنها خمس ندهد، آيا
شراكت با او صحيح است يا خير؟ و آيا ديگر شريكان مىتوانند مال فردى را كه خمس
نمىدهد به عنوان قرضالحسنه گرفته و بكار بياندازند؟ و بطور كلى اگر چند نفر با هم
شريك باشند، آيا بر هر كدام از آنها واجب است خمس درآمد خود را بطور مستقل بپردازد
يا اينكه خمس بايد از صندوق مشترك پرداخت شود؟
ج: شراكت با شخصى كه به سرمايهاش
خمس تعلق گرفته ولى آن را نپرداخته است، به مقدار خمس مال او فضولى است كه بايد
نسبت به آن به ولىّ امر مراجعه شود، و اگر بعضى از شركاء خمس سهم خود در سرمايه را
نداده باشند، تصرف در سرمايه مشترك جايز نيست، و هنگامى كه شركاء سود حاصل از
سرمايه مشترك را دريافت مىكنند، هركدام از آنان مكلّف هستند خمس مازاد بر مؤونه از
سهم خود را بپردازند.
س
963 : اگر شركاى من حساب سال خمسى نداشته باشند،
تكليف من چيست؟
ج: بر هريك از شركاء واجب است كه حقوق شرعى سهام خود را بپردازند
تا تصرفات آنان در مال مشترك حلال باشد، و اگر بقيه شريكها آن را پرداخت نمىكنند و
انحلال شركت و جداشدن از آنان براى شما ضررى يا حرجى باشد، مجاز هستيد به شراكت خود
با آنان ادامه دهيد.
س
964 : شركتى از برادران فرهنگى به نام شركت تعاونى
فرهنگيان چندين سال است كه تأسيس گرديده و سرمايه آن از همان ابتدا از سهم تعدادى
از فرهنگيان تشكيل شده بود كه هريك صد تومان پرداختند، در ابتدا سرمايه شركت كم بود
ولى در حال حاضر با افزايش تعداد اعضاء، سرمايه آن بالغ بر هجده ميليون تومان به
اضافه ماشينهاى شركت است. سود آن بين سهامداران به نسبت سهمشان تقسيم مىشود، و
هريك از آنان براحتى مىتواند سهم خود را دريافت نموده و با شركت تسويه حساب نمايد.
تاكنون خمس سرمايه و سود آن پرداخت نشده است، آيا با توجه به موقعيت من به عنوان
رئيس هيأت ادارى شركت، جايز است اگر خمسى به
حساب شركت تعلق بگيرد، اقدام به پرداخت آن كنم؟ آيا رضايت سهامداران در اين باره
شرط است؟
ج: پرداخت خمس سرمايه شركت و سود حاصل از آن، تكليف هريك از اعضا نسبت
به سهم خود از مجموع دارايى شركت است، و
انجام اين كار توسط مسؤول هيأت ادارى آن، متوقف بر كسب اجازه و وكالت از
سهامداران شركت است.
س
965 : تعدادى از افراد تصميم به ايجاد صندوق
قرضالحسنه بين خود گرفتهاند تا هنگام نياز به يكديگر قرضالحسنه بدهند. هر عضو
علاوه بر مبلغى كه در ابتداى تشكيل پرداخته، بايستى هرماه براى افزايش موجودى صندوق
مبلغى را بپردازد، اميدواريم لطف فرموده چگونگى پرداخت خمس هر عضو را بيان فرمائيد
و در صورتى كه سرمايه صندوق بطور دائمى به
عنوان قرض در دست اعضا باشد، اداى خمس آن چگونه خواهد بود؟
ج: اگر هر يك از
افراد سهامدار سهم شراكت خود را از منفعت كسب يا از حقوق خود بعد از پايان سال خمسى
پرداخته باشد، واجب است خمس آن را بپردازد. ولى اگر آن را در بين سال داده است، در
صورتى كه دريافت آن براى او در پايان سال خمسى وى ممكن باشد، بايد خمس آن را در
پايان سال بدهد، و در غير اين صورت تا آن را از صندوق دريافت نكرده، پرداخت خمس آن
بر او واجب نيست.
س
966 : آيا صندوق قرضالحسنه شخصيت حقوقى مستقلى
دارد؟ و اگر داشته باشد، آيا به سود حاصل، خمس تعلّق مىگيرد؟ و اگر شخصيت حقوقى
مستقلى نداشته باشد، كيفيت پرداخت خمس آن چگونه است؟
ج: اگر سرمايه صندوق ملك
شخصى اشخاص به نحو اشتراك باشد، سود حاصل از آن، نسبت به سهم هريك از اعضا ملك شخصى
او خواهد بود و بايد خمس آن را در زائد برمؤونه سالش بپردازد. ولى اگر سرمايه صندوق
ملك شخص يا اشخاص نباشد مثل اينكه از مال وقف عام و مانند آن باشد، سود حاصل از آن،
خمس ندارد.
س
967 : تعداد دوازده نفر از مومنين توافق كردهاند
كه هريك از آنان هرماه مثلاً بيست دينار در
صندوقى بريزند، و در هر ماه يك نفر آن مبلغ را برداشته و به مصرف هزينههاى شخصى
خود برساند، كه بعد از دوازده ماه نوبت به آخرين نفر خواهد رسيد، بدين معنى كه او
آنچه را در اين مدت پرداخته كه مقدار آن دويست و چهل دينار مىشود، برمىدارد، آيا
خمس بر او واجب است يا اينكه جزء مؤونه وى محسوب مىشود؟ و اگر اين فرد سال خمسى
معينى داشته باشد و مقدارى از پولى كه دريافت شده، پس از پايان سال نزد او بماند،
آيا جايز است براى اين قسمت از آن مبلغ، سال خمسى معينى قرار دهد تا از لزوم پرداخت
خمس آن رهايى يابد؟
ج: آنچه را كه افراد
به صندوق مىپردازند، اگر از درآمد سالانه شان در بين سال باشد هر آنچه را كه هر يك
از افراد در نوبت خود از صندوق دريافت مىنمايد تا در مخارج سال صرف كند اگر مقدارى
از آن قرض از صندوق و مقدارى معادل مبالغى باشد كه از منافع همان سال به صندوق
پرداخته است، خمس ندارد، ولى اگر از منافع سال قبل باشد، بايد خمس آنچه را كه از
منافع سال قبل است بپردازد، و اگر از منافع هر دو سال باشد، منفعت هرسالى حكم خاص
خود را دارد، و چنانچه مبلغ دريافتى او از سهم خود كه از منافع سال به صندوق واريز
نموده، زائد بر مخارج آن سال باشد، نمىتواند براى رهائى از خمس مقدار زائد، سال
خمسى مستقلى براى آن قرار دهد، بلكه واجب است كه براى همه منافع سالانه خود يك سال
خمسى قرار دهد و خمس مازاد بر مؤونه آن سال را بپردازد.
س
968 : خانهاى را با پرداخت مبلغى به عنوان رهن
اجاره كردهام، آيا پس از گذشت يك سال به آن مبلغ خمس تعلق مىگيرد؟
ج: مبلغى را
كه به مؤجر قرض دادهايد اگر از منعفت كسب باشد، چنانچه تا پايان سال خمسى تان قابل
دريافت از صاحبخانه نباشد، پرداخت خمس آن در آن سال واجب نيست، ولى بعدا هر وقت آن
را دريافت نموديد، بايد خمس آن را بپردازيد.
س
969 : ما براى انجام كارهاى عمرانى احتياج به
هزينه زيادى داريم كه پرداخت يكباره آن براى ما مشكل است، لذا اقدام به تأسيس
صندوقى براى عمران كردهايم، و هر ماه مبلغى را در آن به وديعه مىگذاريم و بعد از
آنكه مقدارى جمع شد، آن را صرف كارهاى عمرانى مىكنيم، آيا به اين مال پسانداز شده
خمس تعلّق مىگيرد؟
ج: اگر مبالغ پرداخت شده از طرف هر شخص از در آمد سال او
باشد و تا زمان مصرف آن در كارهاى عمرانى تحت مالكيت او باقى بماند و آن شخص بتواند
در پايان سال خمسى آن را از صندوق پس بگيرد، واجب است خمس آن را
بپردازد.
س
970 : چند
سال قبل اقدام به محاسبه اموالم و تعيين سال خمسى براى خودم نمودم، در آن زمان نود
و هشت رأس گوسفند كه خمس آنها داده شده بود و همچنين مقدارى پول نقد و يك
موتورسيكلت داشتم. چند سال است كه گوسفندان من براثر فروش تدريجى آنها كم شده ولى
پول نقدم زياد شده است. در حال حاضر شصت رأس گوسفند و مقدارى پول نقد دارم، آيا
پرداخت خمس اين پول بر من واجب است يا اينكه فقط بايد خمس مقدار زيادى آن را
بدهم؟
ج: اگر مجموع قيمت گوسفندهاى موجود با اموال نقدى كه داريد، بيشتر از
مجموع قيمت نود و هشت رأس گوسفند با پول نقدى كه قبلا
ً خمس آن را پرداخت كردهايد باشد، مقدار زائد خمس
دارد.
س
971 : فردى ملكى (خانه يا زمين) دارد كه خمس به آن
تعلق گرفته است، آيا مىتواند خمس آن را از درآمد سال بپردازد؟ يا اينكه واجب است
اول خمس سود را بدهد و سپس خمس ملك را از سود مخمّس پرداخت كند؟
ج: اگر بخواهد
خمس آن را از درآمد سال بپردازد، واجب است خمس آن را هم بپردازد.
س
972 : اموالى را از محل پولى كه بنياد شهيد
ماهيانه به فرزندان صغير شهداى عزيز مىپردازد يا از محل سود كارخانه يا زمين زراعى
كه ملك بعضى از شهداى عزيز جهت امرار معاش شان بوده، براى فرزندان شهدا پسانداز
كردهايم و گاهى مقدارى از اين اموال پس انداز شده براى تأمين نيازهاى ضرورى آنان
مصرف مىشود. خواهشمنديم بيان فرماييد كه
آيا اين سودها و حقوق پسانداز شده خمس دارد يا اينكه تا زمانى كه بزرگ نشدهاند،
خمس ندارد؟
ج: آنچه به فرزندان عزيز شهدا از پدران آنان به ارث مىرسد و يا توسط
بنياد شهيد به آنان پرداخت مىشود، خمس ندارد، ولى از سود حاصل از ارث يا هديهاى
كه بنياد شهيد به آنان مىدهد، آن مقدارى كه تا زمان رسيدن به بلوغ شرعى در ملك
آنان باقى مىماند، بنابر احتياط بر هريك از آنان واجب است كه بعد از رسيدن به سن
تكليف، خمس سود آن را بپردازد.
س
973 : آيا به مالى كه انسان براى تحصيل درآمد و
انجام معاملات تجارى مصرف مىكند، خمس تعلّق مىگيرد يا خير؟
ج: آنچه را كه از
در آمد سال براى بدست آوردن درآمد از كارهاى تجارى و غير آن مصرف مىكند از قبيل
هزينههاى انباردارى، حمل و نقل، وزن كردن، واسطه معامله و مانند آن، از درآمد همان
سال استثنا مىشود و خمس ندارد.
س
974 : آيا اصل سرمايه و سود آن خمس دارد؟
ج:
اگر انسان سرمايه را با كسب و كار (اعم از حقوق و غيره) بدست آورده باشد، خمس دارد،
ولى سود حاصل از تجارت با آن هر مقدار كه صرف مؤونه زندگى مىشود خمس ندارد، و اگر
چيزى از آن از مخارج سال زياد بيايد خمس دارد.
س
975 : اگر كسى طلاى مسكوك داشته باشد و به حد نصاب
هم برسد، آيا علاوه بر زكات، پرداخت خمس آن هم واجب است؟
ج: اگر جزء منفعت كسب
محسوب شود، حكم ساير درآمدهاى كسب را در وجوب خمس دارد.
س
976 : من و همسرم از كارمندان وزارت آموزش و پرورش
هستيم، همسرم هميشه حقوق خود را به من هديه مىكند، و با مقدارى پول در شركت
كشاورزى كارمندان آموزش و پرورش كه عضو آن هستم سهيم شدهام، ولى نمىدانم آن مبلغ
از حقوق خودم بوده يا همسرم، با توجه به اينكه پولى كه از حقوق ماهيانه همسرم تا
پايان سال خمسىام پسانداز شده كمتر از پولى است كه او در طول سال مىگيرد، آيا به
مبلغ مذكور خمس تعلق مىگيرد؟
ج: آنچه از اموال پسانداز شده و از پولى كه بابت
خريد سهم الشركه پرداختهايد كه مربوط به حقوق خودتان است خمس دارد، و آن قسمت كه
توسط همسرتان هديه شده، خمس ندارد، و آنچه را هم كه شك داريد از حقوق خودتان است يا
همسرتان، پرداخت خمس آن واجب نيست اگر چه احوط پرداخت خمس و يا مصالحه آن
است.
س
977 : آيا به پولى كه به مدت دو سال به صورت
قرضالحسنه در بانك بوده، خمس تعلق مىگيرد؟
ج: هر مقدارى كه از منفعت كسب
پسانداز مىشود يكبار به آن خمس تعلق مىگيرد، و پسانداز آن در بانك به صورت
قرضالحسنه موجب سقوط خمس آن نمىشود، بله، قرضى كه نمىتواند آن را تا سر سال خمسى
از قرض گيرنده پس بگيرد، تا آن را پس نگرفته پرداخت خمس آن واجب
نيست.
س
978 : شخصى كه برخود يا خانواده تحت تكفل خود سخت
مىگيرد تا بتواند مقدارى پسانداز نمايد و يا مقدارى قرض مىكند تا بتواند مشكلات
زندگىاش را حلّ كند، اگر مال پسانداز شده و يا مالى كه قرض گرفته، تا سر سال باقى
بماند، آيا خمس به آن تعلق مىگيرد؟
ج: سود پسانداز شده اگر براى صرف در
احتياجات زندگى تا دو سه ماه بعد از پايان سال خمسى مورد نياز باشد به نحوى كه
نتواند با پرداخت خمس آن احتياجات زندگى را تامين نمايد پرداخت خمس آن واجب نيست و
خمس پولى كه قرض كرده است، برعهده قرض گيرنده نيست ولى اگر از درآمد سال خود قسطهاى
آن را بپردازد و عين مالى كه قرض گرفته هنگام رسيدن سال خمسى نزد او باقى باشد،
واجب است خمس آن را بپردازد.
س
979 : دو
سال است قطعه زمينى را براى ساخت خانه خريدهام، اگر از مخارج روزمره پولى را براى
ساختن خانه در آن پس انداز كنم، زيرا در حال حاضر مستاجر هستم، آيا در پايان سال به
آن خمس تعلق مىگيرد؟
ج: اگر عين مال از در آمد سال را قبل از رسيدن سال خمسى به
مصالح ساختمانى مورد نياز تبديل كنيد، و يا آنكه پول پس انداز شده از درآمد سال را
مىخواهيد تا چند ماه پس از پايان سال خمسى صرف ساختمان مسكن خود نما
ييد، خمس ندارد.
س
980 : من تصميم به ازدواج گرفتهام، و براى كسب
درآمد، قسمتى از سرمايه خود را به دانشگاه سپردهام، آيا مصالحه در رابطه با خمس آن
امكان دارد؟
ج: اگر مال مذكور از منفعت كسب شما باشد، با گذشت سال خمسى، پرداخت
خمس آن واجب است و خمسِ قطعى قابل مصالحه نيست.
س
981 : سازمان حج در سال گذشته اقدام به خريد همه
اثاثيه و لوازم مورد نياز كاروان حج كه ملك اينجانب بود كرد، من پول لوازم فروخته
شدهام را كه دويست و چهارده هزار تومان بود، در تابستان امسال دريافت كردم، علاوه
بر آن، مبلغ هشتاد هزار تومان در سال گذشته گرفتهام، با توجه به اينكه سال خمسى
براى خود تعيين كردهام و هر سال خمس زائد بر مؤونه را مىپردازم، و با توجه به
اينكه اثاثيه و لوازم مذكور مورد نياز من در ايام عهده دارى مديريت كاروان حج جهت
اداره حجّاج بوده است، و در وقت فروش آن ترقى قيمت نسبت به قيمت خريد آن داشته است،
آيا پرداخت خمس پول فروش آن يا خمس تفاوت قيمت آن در حال حاضر واجب است؟
ج: اگر
لوازم را با مال مخمس خريده باشيد، پول فروش آن خمس ندارد، در غير اين صورت پرداخت
خمس آن واجب است.
س
982 : من صاحب مغازهاى هستم كه هر سال پول نقد و
جنسهاى خود را محاسبه مىكنم و چون بعضى از كالاها تا آخر سال خمسى فروخته
نمىشود، آيا پرداخت خمس آن در آخر سال و قبل از فروش واجب است يا اينكه بايد بعد
از فروش، خمس آنها پرداخت شود؟ و اگر خمس كالا را بدهم و سپس آن را بفروشم، چگونه
بايد در سال آينده محاسبه كنم؟ و اگر آن را به فروش نرسانم و قيمت آن تغيير كند، چه
حكمى دارد؟
ج: كالايى كه تا سر سال
فروخته نشده و مشترى براى خريد آن پيدا نشده است، در حال حاضر پرداخت خمس افزايش
قيمت آن واجب نيست بلكه سود حاصل از فروش آن در آينده از سود سال فروش محسوب
مىشود، ولى كالايى كه افزايش قيمت پيدا
كرده و كسى هست كه در طول سال آن را بخرد ولى شما براى اينكه سود بيشترى ببريد، آن
را تا پايان سال نفروختهايد، بايد با رسيدن سال خمسى، خمس افزايش قيمت آن را
بپردازيد، و در اين صورت آن كالا به قيمتى كه در سر سال خمسى ارزيابى شده و خمس
افزايش قيمت آن پرداخت شده در سال آينده استثناء مىشود.
س
983 : خانه سه طبقهاى وجود دارد كه بر اساس اسناد
رسمى از سال 1352 ملك چهار نفر به تفصيل زير بوده است: سه دانگ از مجموع پنج دانگ
خانه ملك سه نفر از فرزندان (براى هر كدام يك سهم) است و دو سهم ديگر براى مادر
آنها است، در يكى از طبقهها يكى از فرزندان سكونت دارد و دو طبقه ديگر براى تامين
مخارج زندگى مالكان آن، به اجاره داده شده است، با توجه به اينكه يكى از مالكان غير
از اين خانه ملك ديگرى ندارد، آيا به دو طبقه مورد اجاره خمس تعلق مىگيرد يا خير؟
و آيا جزء مؤونه آنها محسوب مىشود؟
ج: اگر خانه را از محل درآمد سالانه شان
براى سكونت تهيه نمودهاند و فعلاً به خاطر
نياز به مخارج زندگى اجاره دادهاند، به آن خمس تعلق نمىگيرد ولى اگر بعضى طبقات
آن را به قصد اجاره دادن ساخته يا تهيه كردهاند تا اجاره آن را صرف هزينههاى
زندگى كنند، آن مقدار از خانه حكم سرمايه را دارد، كه خمس دارد.
س
984 : شخصى مالك مقدارى گندم بوده كه خمس آن را
پرداخت نموده و هنگام برداشت محصول جديد، همان گندم مخمس را مصرف مىكرده و به جاى
آن گندم جديد مىگذاشته و چندين سال به همين ترتيب عمل نموده است، آيا به گندمى كه
به جاى گندم مصرف شده مىگذاشته، خمس تعلق مىگيرد؟ و در صورت تعلق خمس، آيا همه آن
خمس دارد؟
ج: گندمى را كه خمس آن را پرداخته، اگر مصرف كند نمىتواند معادل آن
از گندم جديد را از خمس استثنا كند. بنابراين آنچه را كه از گندم جديد مصرف مؤونه
سال خود كرده، خمس ندارد، و آنچه كه از آن تا سر سال خمسى باقى مانده، خمس
دارد.
س
985 : من به توفيق خداوند هر سال خمس اموالم را
مىپردازم، ولى در طى سالهايى كه اقدام به
محاسبه خمس اموالم كردهام، هميشه در حساب آنها شك داشتهام، اين شك چه حكمى دارد؟
آيا واجب است امسال همه اموال نقد خود را حساب كنم يا اينكه به شك در اين مس
أله اعتنا نمىشود؟
ج: اگر در صحت حساب خمس
منفعت كسب سالهاى گذشته شك داشته باشيد، به آن اعتنا نمىشود و پرداخت مجدد خمس بر
شما واجب نيست. ولى اگر در منفعت كسب شك داشته باشيد كه آيا جزء منفعت كسب سالهاى
قبل است كه خمس آن پرداخت شده، يا جزء منفعت كسب امسال است كه خمس آن داده نشده، بر
شما واجب است احتياطاً خمس آن را بپردازيد،
مگر اينكه احراز كنيد كه خمس آن را قبلاً
پرداختهايد.
س
986 : اگر مثلا فرشى را با مال مخمس به قيمت ده
هزار تومان بخرم و بعد از مدتى آن را به پانزده هزار تومان بفروشم، آيا پنج هزار
تومان اضافه بر مال مخمس، جزء منعفت كسب محسوب مىشود و خمس به آن تعلق
مىگيرد؟
ج: اگر آن را به قصد فروش خريدهايد، آن مقدارى كه بيشتر از قيمت خريد
است، جزء منفعت كسب محسوب مىشود و در زائد بر مؤونه سال، خمس
واجباست.
س
987 : آيا كسى كه براى هر يك از درآمدهاى خود سال
خمس جداگانهاى قرارداده، جايز است خمس سودى را كه سر سال خمسى آن رسيده، از سودهاى
ديگرى كه سال بر آنها نگذشته است، بپردازد؟ و در صورتى كه بداند اين درآمدها به طور
كامل تا پايان سال باقى مىمانند و چيزى از آنها صرف مؤونه نمىشود، چه حكمى
دارد؟
ج: كسى كه درآمد سالانهاش از چند رشته كسب است بايد براى مجموع درآمدهاى
حاصله از كسبهايش يك سال خمسى قرار دهد، و در مواردى كه مجاز است براى هر يك از
كسبهايش سال خمسى مستقلى قرار دهد، هر گاه بخواهد خمس منفعت يك كسب را از درآمد كسب
ديگر بپردازد بايد خمس مبلغ پرداختى را نيز بپردازد و درآمدها
يى كه چيزى از آن به مصرف هزينههاى زندگى
نمىرسد، مخير است بين اينكه خمس آن را هنگام حصول آن بپردازد يا تا رسيدن سال خمسى
صبر كند.
س
988 : شخصى مالك ساختمان دو طبقهاى است، و خودش
در طبقه بالا سكونت دارد و طبقه پايين را به شخص ديگرى داده است و به علت بدهكارى
مبلغى از او قرض گرفته بدون اينكه اجارهاى بگيرد، آيا به اين مبلغ خمس تعلق
مىگيرد؟
ج: واگذارى استفاده مجانى از خانه به كسى به خاطر اينكه مالى از او قرض
گرفته است وجه شرعى ندارد، و به هر حال مالى كه قرض گرفته است، خمس
ندارد.
س
989 : مكانى را براى معاينه پزشكى بيماران از
اداره اوقاف و متولى وقف به مبلغ معينى در هر ماه اجاره كردهام و مبلغى پول هم به
عنوان پذيره از من گرفتهاند، با توجه به اينكه در حال حاضر اين پول از ملك من خارج
شده و هيچگاه مالك آن نخواهم شد، آيا خمس به آن تعلق مىگيرد؟
ج: اگر پرداخت اين
مبلغ در حكم قيمت انتقال سرقفلى باشد و از منفعت كسب باشد، واجب است خمس آن پرداخت
شود.
س
990 : شخصى براى احياى زمين موات جهت كاشت درختان
ميوه به اميد استفاده از حاصل آن اقدام به حفر چاه عميق نموده است، با توجه به
اينكه اين درختان بعد از چند سال ديگر ثمر مىدهند و هزينه زيادى هم دارند، اين شخص
مبلغى بيش از يك ميليون تومان صرف آن نموده است. وى تاكنون حساب سال نداشته ولى در
حال حاضر كه تصميم گرفته براى اداى خمس، اموالش را حساب كند، مىبيند كه قيمت چاه و
زمين و باغ بر اثر تورم، معادل چندين برابر هزينه اوليه شده است، بنابراين اگر
مكلّف به پرداخت خمس قيمت فعلى آنها شود، توانائى آن را ندارد و اگر مكلّف به دادن
خمس از عين زمين و باغ و غير آن شود، در مضيقه و سختى مىافتد زيرا خود را به زحمت
انداخته و به اميد استفاده از ثمرات آن براى تامين مخارج زندگى خود و خانوادهاش
متحمل هزينهها و مشكلاتى شده است، تكليف او نسبت به خمس اموالش چيست؟ و چگونه خمس
خود را حساب كند تا به راحتى بتواند آن را بپردازد؟
ج: زمين مواتى را كه به قصد
تبديل آن به باغ ميوه احياء نموده ، بعد از كم كردن مخارج احياى آن، خمس دارد، و
مخير است كه خمس زمين را از عين آن بدهد و يا از قيمت فعلى آن، و اما در مورد چاه،
لوله آب، پمپ آب، نهالها و كاشت و پرورش آن و مانند آن، پولها
يى كه در اين باره هزينه كرده است، اگر از محل
درآمد سالانهاش بوده بايد خمس آن را بپردازد. ولى اگر آنها را با عين پولى كه لازم
بود خمس آن را بپردازد تهيه كرده، واجب است خمس آنها را به قيمت عادلانه فعلى
بپردازد، و اگر پرداخت يكباره خمس براى او مقدور نيست، مىتواند بعد از دستگردان با
يكى از وكلاى ما، آن را به تدريج و به نحوى كه برايش از لحاظ مقدار و مدت ممكن است،
بپردازد.
س
991 : شخصى حساب سال براى خمس نداشته و اكنون
تصميم گرفته است حساب سال داشته باشد، وى كه از ابتداى ازدواج تا به حال بدهكار
بوده است، خمس خود را چگونه محاسبه كند؟
ج: اگر از گذشته تا به حال درآمدى بيشتر
از مخارج زندگى نداشته، نسبت به گذشته چيزى بر عهده او نيست.
س
992 : منافع و محصولات زمين و اموال موقوفه، از
جهت خمس و زكات چه حكمى دارد؟
ج: اعيان موقوفه مطلقا
ً خمس ندارد حتى اگر وقف خاص باشد، ثمره و نماء آن
هم مطلقا خمس ندارد، و به نماء وقف عام قبل از قبض توسط موقوف عليه زكات تعلق
نمىگيرد، ولى بعد از قبض، پرداخت زكات آنچه از نماء وقف كه قبض شده در صورتى كه
واجد شرايط وجوب زكات باشد، واجب است، و در
نماء وقف خاص هم اگر سهم هر يك از موقوف عليه به حد نصاب برسد، زكات
واجباست.
س
993 : آيا سهم سادات «كثرهم الله تعالى» و سهم
امام «عليهالسلام» به منفعت كسب كودكان تعلق مىگيرد؟
ج: بنا بر احتياط بر آنان
واجب است كه بعد از رسيدن به سن بلوغ خمس منفعت كسب خود را كه قبل از بلوغ بدست
آوردهاند و تا زمان بلوغ بر ملكشان باقى مانده است، بپردازند.
س
994 : آيا به ابزارى كه در كار و كسب استفاده
مىشود، خمس تعلق مىگيرد؟
ج: ابزار و آلات كسب، حكم سرمايه را دارد كه اگر از
درآمد كسب تهيه شود خمس دارد.
س
995 : چند سال قبل مبلغى را جهت ثبت نام براى رفتن
به حج به بانك واريز كرديم، ولى تاكنون موفق به تشرف نشدهايم و نمىدانيم كه آيا
خمس آن را پرداختهايم يا خير، آيا در حال حاضر پرداخت خمس آن واجب است؟ و آيا پولى
كه براى ثبت نام حج پرداخته مىشود و چند سال بر آن مىگذرد، خمس دارد يا
خير؟
ج: مبلغى كه براى ثبت نام حج پرداخت مىشود، اگر به عنوان قيمت يا اجرت سفر
حج بر اساس قرارداد منعقده با سازمان حج و زيارت باشد و از منفعت كسب همان سال شما
باشد، و ثبت نام كننده با آن و لو پس از چند
سال به حج برود، خمس ندارد.
س
996 : كارمندانى كه سر سال خمسى آنها در پايان ماه
اسفند است و حقوق خود را پنج روز زودتر از سر سال خمسى مىگيرند تا در ماه اول سال
جديد مصرف كنند، آيا پرداخت خمس آن واجب است؟
ج: اگر حقوقى را كه قبل از پايان
سال دريافت مىكنند تا آخر سال خمسى در مؤونه مصرف نكنند، پرداخت خمس آن واجب
است.
س
997 : بسيارى از دانشجويان براى حل مشكلات غيرقابل
پيش بينى خود در هزينههاى زندگى صرفهجويى
مىكنند و در نتيجه مبلغ قابل توجهى از كمك هزينه تحصيلى كه به آنها پرداخت
مىگردد، جمع مىشود، سؤال اين است كه با توجه به اين كه اين مبلغ از طريق صرفه
جويى در پولى كه وزارت آموزش عالى به آنها
مىپردازد، جمع مىشود، آيا به آن خمس تعلق مىگيرد؟
ج: كمك هزينه تحصيلى خمس
ندارد.